Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Ý kín đáo, ý ngầm: Ý tưởng, thông điệp hoặc dụng ý được chứa đựng một cách kín đáo bên trong lời nói hoặc câu viết, không được diễn đạt trực tiếp, rõ ràng mà người nghe/người đọc phải tự suy ra, hiểu ngầm.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Lời bình luận của anh ấy nghe bình thường nhưng thực ra chứa đầy ẩn ý.
  • Nhà thơ thường gửi gắm ẩn ý của mình qua các hình ảnh biểu tượng.
  • Đừng nói vòng vo nữa, anh cứ nói thẳng ra đi, đừng có ẩn ý gì cả.

Các cách sử dụng nâng cao

• "có ẩn ý" / "mang ẩn ý": diễn tả rằng một phát ngôn nào đó chứa đựng ý nghĩa ngầm.
  • Câu chuyện cười đó nghe tưởng vui nhưng thực ra có ẩn ý châm biếm sâu sắc.
• "ẩn ý sâu xa": chỉ ý nghĩa ngầm rất tinh tế, phức tạp, khó nắm bắt ngay lập tức.
  • Tác phẩm nghệ thuật này ẩn ý sâu xa về thân phận con người.
• "giấu ẩn ý": cố tình che giấu, không để lộ ý đồ thật sự.
  • Kẻ lừa đảo luôn giấu ẩn ý đen tối sau những lời đường mật.

Biến thể và từ gần giống

• Hàm ý (danh từ): Ý nghĩa được gợi ra, bao hàm trong lời nói, gần nghĩa với "ẩn ý" nhưng đôi khi nhấn mạnh đến điều có thể suy ra từ ngữ cảnh.
• Ngụ ý (danh từ): Ý định, ý nghĩa được gửi gắm, thể hiện gián tiếp qua lời nói, hành động.
• Ý tại ngôn ngoại (thành ngữ): Ý ở ngoài lời, dùng để chỉ việc ý tứ sâu xa nằm ngoài những từ ngữ được nói ra trực tiếp.

Từ đồng nghĩa

• Ý tứ gián tiếp: Ý nghĩa được truyền đạt một cách không thẳng thừng.
• Lời nói bóng gió: Lời nói có ý ngầm, không nói thẳng.

Từ trái nghĩa

• Ý minh bạch: Ý tưởng rõ ràng, dễ hiểu.
• Lời nói trực tiếp: Lời nói thẳng thắn, không vòng vo.
• Ý công khai: Ý định được bày tỏ một cách công khai, không che giấu.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Nói gần nói xa chẳng qua nói thật": Thành ngữ này phê phán thói quen nói vòng vo, gián tiếp thay vì nói thẳng sự thật; có liên quan đến việc cố tình tạo ẩn ý thay vì diễn đạt minh bạch.
• "Nghe âm thanh mà biết tiếng, xem việc làm mà biết ý": Nhấn mạnh việc phải suy ra ý đồ thật sự (ẩn ý) từ những biểu hiện bên ngoài như lời nói và hành động.

1. dt. ý kín đáo ở bên trong lời nói, câu viết được hiểu ngầm mà không được nói rõ ra: Câu nói đầy ẩn ý.